اداء ذمّه باز ضمانت معنى ندارد . همچنين پس از پرداخت بدل منافع عين متعذّر الوصول [ ركوب دابّه و . . . ] را هم ضامن نيست ، و مالك حق ندارد مضافا به گرفتن قيمت ، خواهان عوض منافع هم باشد . ولى علامّه در تذكره طرفدار ضمان منافع شده است « 1 » . و شيخ طوسى در مبسوط فرموده : اقوى عدم ضمان است ولى قول به ضمان هم قوّى است « 2 » و محقق ثانى در جامع المقاصد يك جا متوقف شده « 3 » و جاى ديگر ضمان منافع را ترجيح داده است « 4 » پس در مجموع راجع به ضمان منافع 3 قول شد : 1 - ضامن نيست . 2 - ضامن است . 3 - توقّف : قوله : ثم انّ : فرع دوّم : حضرات فقهاء در بحث ضمان مثلى و قيمى ، عنوان تعذّر وصول را به‌عنوان تلف عطف كرده يا تشبيه كرده و فرموده‌اند : التعذّر كالتلف او فى حكمه . ظاهر اين عطف يا تشبيه آنست كه : فرض تلف هر حكمى داشت فرض تعذّر هم همان حكم را دارد ، يكى از احكام تلف اين بود كه ضامن قيمت تا روز تلف را ضامن است [ يا يوم الغصب يا يوم التلف يا اعلى القيم از يوم غصب تا يوم تلف ] و پس از يوم التلف قيمت عين تالف هرچه بالا رود ، ربطى به ضامن ندارد [ و فرض بحث هم موردى است كه هنوز قيمت را نداده اين ترقّى حاصل شد و

--> ( 1 ) تذكرة الفقهاء ، ج 2 ، ص 382 . ( 2 ) مبسوط ، ج 3 ، ص 96 . ( 3 ) جامع المقاصد ، ج 6 ، ص 251 . ( 4 ) جامع المقاصد ، ج 6 ، ص 273 .